دانشگاه گیلان تحقیقات آفات گیاهی 2538-6123 15 3 2025 11 22 Evaluation of repellent effect of several non-host plant compounds on red palm weevil Rhynchophorus ferrugineus under laboratory conditions اثر دورکنندگی ترکیبات چند گیاه غیرمیزبان روی سرخرطومی حنایی خرما Rhynchophorus ferrugineus در شرایط آزمایشگاهی 31 44 9186 10.22124/iprj.2025.31306.1650 FA محمدعظیم دهواری گروه گیاه‌پزشکی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران آرمان آوندفقیه مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-4743-8830 علی احدیت گروه گیاه‌پزشکی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران علی حسینی قرالری مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 31 The red palm weevil (<em>Rhynchophorus ferrugineus</em> (Olivier) is the most destructive pest of the date palm (<em>Phoenix dactylifera</em> L., Arecaceae) worldwide. This study evaluated the behavioral responses of adult weevils to leaf extracts from three non‑host plants <em>Rhazya stricta</em> Decne. (Apocynaceae), <em>Ferula assa‑foetida</em> L. (Apiaceae), and <em>Azadirachta indica</em> A. Juss. (Meliaceae) and to three pure compounds: α‑pinene, eugenol, and thymol. Bioassays were performed in a two‑choice pitfall static olfactometer under two experimental designs: a no‑choice (compulsory) test, comparing an empty jar with a date palm core‑baited jar plus the tested substance, and a two‑choice (optional) test, comparing host‑baited jar with the same host‑baited jar plus the tested substance. In the no‑choice test, <em>F. assa‑foetida</em> extract and thymol produced the strongest deterrent (non‑preference) effects. In the two‑choice test, where odors competed against the host scent, <em>F. assa‑foetida</em> again demonstrated the strongest repellent effect, significantly decreasing the selection of the jar baited with the host. Interestingly, at lower dose, eugenol functioned as a synergist for host odor in females. Based on the combined results of both bioassays, <em>F. assa‑foetida</em> essential oil and thymol are identified as strong candidates for disrupting host‑finding behavior in this pest, and they are suggested for inclusion integrated pest management (IPM) programs. سرخرطومی حنایی خرما، <em>Rhynchophorus ferrugineus</em> (Olivier)  مخرب‌ترین آفت درخت خرما (<em>Phoenix dactylifera</em> L.) در سراسر جهان است. در این تحقیق پاسخ‌های رفتاری حشرات کامل این آفت به ترکیبات استخراج‌شده از برگ سه گیاه غیرمیزبان شامل اشورک  (<em>Rhazya stricta</em> Decne., Apocynaceae)، آنغوزه (<em>Ferula assa-foetida</em> L., Apiaceae) و چریش (<em>Azadirachta indica</em> A. Juss., Meliaceae) و همچنین سه ترکیب خالص آلفا-پینن، اوژنول و تیمول ارزیابی شد. زیست‌سنجی‌ها در یک بویایی‌سنج استاتیک دو گزینه‌ای با تله سقوط و در قالب دو طرح آزمایشی انجام شدند: یک آزمون اجباری (بدون انتخاب) که در آن یک محفظه خالی با محفظه طعمه‌گذاری‌شده با مغز تنه خرما به همراه ماده مورد آزمایش مقایسه شد و یک آزمون اختیاری (دو گزینه‌ای)که در آن محفظه طعمه‌گذار‌ی شده با مغز تنه میزبان با همان نوع محفظه به همراه ماده مورد آزمایش مقایسه شد. در آزمون اجباری، اسانس آنغوزه و تیمول قوی‌ترین اثر بازدارندگی (عدم انتخاب) را نشان دادند. در آزمون اختیاری جایی که بوها با رایحه میزبان در رقابت بودند،  باز هم اسانس آنغوزه قوی‌ترین اثر دورکنندگی را از خود بروز داد و انتخاب محفظه حاوی بوی میزبان را به ‌طور معناداری کاهش داد. جالب توجه است که اوژنول در مقدار پایین‌تر به‌عنوان تشدیدکننده (هم‌افزای) خاصیت جلب‌کنندگی بوی میزبان برای حشرات ماده عمل کرد. بر اساس نتایج ترکیبی هر دو زیست‌سنجی، اسانس آنغوزه (<em>F. assa foetida</em><em>)</em> و تیمول به‌عنوان نامزدهای قدرتمند برای اختلال در رفتار میزبان‌یابی این آفت معرفی شده و برای گنجاندن در برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفت (IPM) پیشنهاد می‌شوند. https://iprj.guilan.ac.ir/article_9186_59b90bc5fd23d1d918c392d3f578025c.pdf